T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi (TBMM) Ba\u015fkan\u0131 Numan Kurtulmu\u015f, Azerbaycan Telegraf Haber Ajans\u0131n\u0131n sorular\u0131n\u0131 yan\u0131tlayarak, T\u00fcrkiye-Azerbaycan ili\u015fkileri, ter\u00f6rle m\u00fccadele, G\u00fcney Kafkasya’daki bar\u0131\u015f s\u00fcreci ve b\u00f6lgesel krizlere ili\u015fkin \u00f6nemli de\u011ferlendirmelerde bulundu.TBMM Ba\u015fkan\u0131 Kurtulmu\u015f, Azerbaycan Telegraf Haber Ajans\u0131n\u0131n sorular\u0131na \u015fu yan\u0131tlar\u0131 verdi:T\u00fcrkiye ile Azerbaycan aras\u0131ndaki ili\u015fkiler bug\u00fcn stratejik m\u00fcttefiklik d\u00fczeyine ula\u015fm\u0131\u015f durumdad\u0131r. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde bu ili\u015fkilerin siyasi, ekonomik ve kurumsal a\u00e7\u0131dan hangi yeni a\u015famalara ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyorsunuz?”T\u00fcrkiye ile Azerbaycan aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi tarif ederken kullan\u0131lan \u201cstratejik m\u00fcttefiklik\u201d ifadesi elbette \u00f6nemlidir. Ancak a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmek gerekir ki bu kavram ili\u015fkilerimizin derinli\u011fini anlatmakta yetersiz kal\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc stratejik m\u00fcttefiklik iki farkl\u0131 \u00fclke ve iki ayr\u0131 millet aras\u0131nda kurulur. Oysa biz \u201ciki ayr\u0131 devlet\u201d olsak da \u201ciki ayr\u0131 millet\u201d de\u011filiz. Biz biriz, beraberiz, ayn\u0131 tarih\u00ee haf\u0131zay\u0131, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve kaderi payla\u015fan bir b\u00fct\u00fcn\u00fcz. Bu itibarla klasik uluslararas\u0131 ili\u015fkiler terminolojisi, T\u00fcrkiye ile Azerbaycan aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 tan\u0131mlamakta \u00e7o\u011fu zaman eksik kalmaktad\u0131r.Meselelere ortak bir kader ve gelecek perspektifiyle bak\u0131yoruz. T\u00fcrkiye ile Azerbaycan aras\u0131ndaki ili\u015fkiler, klasik anlamda bir m\u00fcttefiklikten \u00e7ok daha \u00f6te; ortak bir gelecek in\u015fa eden, b\u00f6lgesel istikrara y\u00f6n veren ve d\u00fcnyaya \u00f6rnek te\u015fkil eden benzersiz bir birlikteliktir. Bu g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011f\u0131n en \u00f6nemli dayanaklar\u0131ndan biri, Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z Recep Tayyip Erdo\u011fan ile Azerbaycan Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130lham Aliyev aras\u0131ndaki son derece samimi, g\u00fcvene dayal\u0131, g\u00fc\u00e7l\u00fc karde\u015flik ve liderlik ili\u015fkisidir. Liderlerimizin uyumu, iki \u00fclke aras\u0131ndaki i\u015f birli\u011fini her alanda h\u0131zland\u0131ran ve derinle\u015ftiren belirleyici bir unsur olmu\u015ftur.Parlamentolar\u0131m\u0131z aras\u0131ndaki i\u015f birli\u011fi, bu birlikteli\u011fin kurumsal zeminini g\u00fc\u00e7lendirmektedir. Birlikte yer ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z parlamenter asamblelerde, uluslararas\u0131 platformlarda ve \u00e7ok tarafl\u0131 mekanizmalarda T\u00fcrkiye ile Azerbaycan parlamentolar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu zaman ayn\u0131 s\u00f6z\u00fc ve manay\u0131 farkl\u0131 kelimelerle dile getirdiklerine memnuniyetle \u015fahit oluyoruz. Bu durum, ili\u015fkilerimizin ne kadar uyumlu ve e\u015fg\u00fcd\u00fcm i\u00e7erisinde ilerledi\u011finin en somut g\u00f6stergelerinden biridir.\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde hedefimiz, e\u015fsiz birlikteli\u011fimizi daha da ileriye ta\u015f\u0131yarak, \u00f6zellikle ticaret, enerji, ula\u015ft\u0131rma ve savunma sanayii alanlar\u0131nda daha derin bir entegrasyon sa\u011flamakt\u0131r.Parlamentolar\u0131m\u0131z aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7l\u00fc diyalog ve e\u015fg\u00fcd\u00fcm, bu s\u00fcrecin kal\u0131c\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir zemine oturmas\u0131na katk\u0131 sunmaya devam edecektir.”TBMM ile Azerbaycan Milli Meclisi aras\u0131ndaki parlamenter diyalog ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ziyaretler ili\u015fkilerin g\u00fc\u00e7lenmesine nas\u0131l katk\u0131 sa\u011flad\u0131?”T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi ile Azerbaycan Milli Meclisi aras\u0131ndaki parlamenter diyalog, iki \u00fclke aras\u0131ndaki karde\u015flik ili\u015fkilerinin en sa\u011flam kurumsal dayanaklar\u0131ndan birini olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu nedenle iki parlamento aras\u0131ndaki i\u015f birli\u011fi, sadece kurumsal bir yak\u0131nla\u015fma de\u011fil, ayn\u0131 zamanda tek bir milletin iki ayr\u0131 \u00e7at\u0131 alt\u0131nda ortak bir irade ortaya koymas\u0131n\u0131n somut g\u00f6stergesidir.Aram\u0131zdaki g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011flar\u0131n sembolik d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan biri, Azerbaycan Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130lham Aliyev\u2019in 2004 y\u0131l\u0131nda Cumhurba\u015fkan\u0131 olarak Ankara\u2019ya ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ilk ziyarette TBMM Genel Kuruluna hitap etmesi ve milletvekilleri taraf\u0131ndan ayakta alk\u0131\u015flanmas\u0131 olmu\u015ftur. Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, ili\u015fkilerimizin stratejik ittifak y\u00f6n\u00fcndeki kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n parlamenter d\u00fczeydeki g\u00fc\u00e7l\u00fc ifadelerinden biri olarak tarihe ge\u00e7mi\u015ftir.TBMM, Azerbaycan\u2019\u0131n Karaba\u011f\u2019daki hakl\u0131 m\u00fccadelesi ve toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131 konular\u0131nda her d\u00fczeyde kesintisiz ve a\u00e7\u0131k bir destek sunmu\u015ftur. Bu destek, uluslararas\u0131 parlamenter platformlarda da kararl\u0131l\u0131kla dile getirilmi\u015ftir.Kurdu\u011fumuz temaslar sayesinde, iki \u00fclke parlamentolar\u0131 aras\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir g\u00fcven, anlay\u0131\u015f ve ortak hareket etme k\u00fclt\u00fcr\u00fc tesis edilmi\u015ftir. Uluslararas\u0131 parlamenter asamblelerde T\u00fcrkiye ile Azerbaycan\u2019\u0131n \u00e7o\u011fu zaman ayn\u0131 tutumu sergilemesi, yak\u0131n i\u015f birli\u011fimizin somut yans\u0131mas\u0131d\u0131r.Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ziyaretler, milletvekilleri aras\u0131nda do\u011frudan temas imk\u00e2n\u0131 sa\u011flayarak ili\u015fkilerin insani boyutunu g\u00fc\u00e7lendirmektedir. Bu sayede al\u0131nan kararlar daha h\u0131zl\u0131 hayata ge\u00e7irilmekte ve i\u015f birli\u011fi alanlar\u0131 daha somut projelere d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir.TBMM ile Azerbaycan Milli Meclisi aras\u0131ndaki parlamenter i\u015f birli\u011fi, T\u00fcrkiye-Azerbaycan ili\u015fkilerini ileriye ta\u015f\u0131yan, derinle\u015ftiren ve kal\u0131c\u0131 k\u0131lan temel s\u00fctunlardan biri haline gelmi\u015ftir.”Milletvekilleri aras\u0131ndaki do\u011frudan ileti\u015fim ve temas\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, ili\u015fkilerin kal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne kadar \u00f6nemlidir? Bu alanda yeni mekanizmalar \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor mu?”Milletvekilleri aras\u0131ndaki do\u011frudan ileti\u015fim ve temas\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 sayesinde parlamenterler aras\u0131nda birliktelik k\u00fclt\u00fcr\u00fc g\u00fc\u00e7lenmektedir. Parlamenter d\u00fczeydeki yak\u0131n etkile\u015fim, \u201ctek millet, iki devlet\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n devletin t\u00fcm kademelerinde i\u00e7selle\u015ftirilmesini sa\u011flamaktad\u0131r.Stratejik ili\u015fkilerin en \u00fcst belgesi olan \u015eu\u015fa Beyannamesi gibi anla\u015fmalar\u0131n her iki \u00fclkenin meclislerinde onaylanmas\u0131, m\u00fcttefiklik ili\u015fkilerini ki\u015fisel dostluklar\u0131n \u00f6tesine ta\u015f\u0131yarak uluslararas\u0131 hukuk a\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u011flay\u0131c\u0131 ve kurumsal bir \u00e7er\u00e7eveye oturtmu\u015ftur.Mevcut mekanizmalar\u0131n daha etkin kullan\u0131lmas\u0131 ve yeni i\u015f birli\u011fi alanlar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi y\u00f6n\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir. \u00d6zellikle parlamentolar aras\u0131 dostluk gruplar\u0131n\u0131n daha aktif hale getirilmesi, ortak komisyon toplant\u0131lar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve uluslararas\u0131 parlamenter platformlarda daha yak\u0131n e\u015fg\u00fcd\u00fcm sa\u011flanmas\u0131 \u00f6ncelikli hedefler aras\u0131nda yer almaktad\u0131r.T\u00fcrkiye ve Azerbaycan\u2019\u0131n birlikte yer ald\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7l\u00fc ve \u00e7ok tarafl\u0131 parlamenter mekanizmalar\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi \u00f6nceliklerimiz aras\u0131ndad\u0131r. Bu ba\u011flamda, TBMM ve Azerbaycan Milli Meclisi\u2019nin G\u00fcrcistan, Pakistan ve KKTC Meclisleriyle farkl\u0131 seviyelerde ba\u015flatt\u0131klar\u0131 \u00fc\u00e7l\u00fc diyalog ve i\u015f birli\u011fi mekanizmalar\u0131 b\u00f6lgesel sahiplenme ve i\u015f birli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirmeyi hedeflenmektedir.”Ter\u00f6rle m\u00fccadele g\u00fcvenlik, siyasi ve toplumsal boyutlar\u0131 i\u00e7eriyor. T\u00fcrkiye\u2019nin \u201cter\u00f6rs\u00fcz T\u00fcrkiye\u201d hedefini siz nas\u0131l tan\u0131ml\u0131yorsunuz? TBMM bu hedefin ger\u00e7ekle\u015fmesinde hangi sorumluluklar\u0131 \u00fcstleniyor?”Ter\u00f6rs\u00fcz T\u00fcrkiye” hedefi, \u00fclkemizin huzurunu, demokrasisini ve ortak gelecek iradesini kal\u0131c\u0131 bi\u00e7imde tahkim etme hedefidir. Ter\u00f6r\u00fcn t\u00fcm unsurlar\u0131yla tasfiye edildi\u011fi, silah\u0131n ve \u015fiddetin siyaset alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131, vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n e\u015fit aidiyet duygusuyla ortak vatan\u0131m\u0131za sahip \u00e7\u0131kmaya devam etti\u011fi ve hukuk zemininde toplumsal g\u00fcven ikliminin g\u00fc\u00e7lendi\u011fi bir T\u00fcrkiye idealinden s\u00f6z ediyoruz.\u201cTer\u00f6rs\u00fcz T\u00fcrkiye\u201d hedefi, T\u00fcrkiye\u2019nin i\u00e7 bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fi kadar b\u00f6lgesel istikrara da katk\u0131 sunacakt\u0131r. Kendi i\u00e7inde karde\u015fli\u011fini peki\u015ftiren T\u00fcrkiye, Kafkasya\u2019dan Balkanlar\u2019a, Orta Do\u011fu\u2019dan Avrupa\u2019ya kadar uzanan geni\u015f co\u011frafyada daha g\u00fc\u00e7l\u00fc, itibarl\u0131 ve etkili bir bar\u0131\u015f g\u00fcc\u00fc olacakt\u0131r.TBMM\u2019nin sorumlulu\u011fu burada son derece hayatidir. Meclis, mill\u00ee iradenin merkezi olarak \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn me\u015fru zemini, ortak akl\u0131n adresi ve demokratik siyasetin ana kurumudur. TBMM\u2019de kurulan Mill\u00ee Dayan\u0131\u015fma, Karde\u015flik ve Demokrasi Komisyonu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla farkl\u0131 siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fleri, toplumsal talepleri ve sahadan gelen de\u011ferlendirmeleri ayn\u0131 masa etraf\u0131nda bulu\u015fturduk ve nihayetinde nitelikli \u00e7o\u011funlukla ge\u00e7en bir rapor haz\u0131rlad\u0131k.TBMM olarak vazifemiz, milletimizin ortak iradesini hukukla, demokrasiyle ve sab\u0131rl\u0131 siyaset diliyle kal\u0131c\u0131 neticeye ta\u015f\u0131makt\u0131r.”Karaba\u011f Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan yeni jeopolitik tabloyu nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? Bu s\u00fcrecin b\u00f6lgesel dengelere etkisi nedir? T\u00fcrkiye-Azerbaycan ili\u015fkilerinde \u201ckarde\u015flik hukukunun\u201d uluslararas\u0131 ili\u015fkilerdeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 sizce nedir?”T\u00fcrkiye ile Azerbaycan ortak bir kaderin ve m\u00fccadelenin sahibidir. Bu nedenle aram\u0131zdaki ba\u011f, sadece stratejik bir i\u015f birli\u011fi de\u011fil; ortak ac\u0131lar\u0131n, sevin\u00e7lerin ve zaferlerin in\u015fa etti\u011fi derin ve sars\u0131lmaz bir karde\u015fliktir.Karaba\u011f\u2019da otuz y\u0131ll\u0131k haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n son bulmas\u0131 ve hasretin sona ermesi T\u00fcrkiye\u2019de de b\u00fcy\u00fck bir sevin\u00e7 olu\u015fturmu\u015f, ortaya \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 hepimiz i\u00e7in derin bir gurura d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bak\u00fc ne kadar sevindiyse, Ankara da o kadar sevinmi\u015ftir.Karaba\u011f Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan tabloyu sadece bir askeri zafer olarak de\u011ferlendirmek eksik olur. Bu s\u00fcre\u00e7, G\u00fcney Kafkasya\u2019da uzun y\u0131llard\u0131r devam eden haks\u0131z stat\u00fckonun sona erdi\u011fi ve yeni bir jeopolitik d\u00fczenin in\u015fa edilmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131d\u0131r.Azerbaycan\u2019\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yeniden tesis etmesiyle birlikte, b\u00f6lgede art\u0131k ge\u00e7mi\u015fin krizlerini de\u011fil, gelece\u011fin i\u015f birli\u011fi imkanlar\u0131n\u0131 konu\u015ftu\u011fumuz bir safhaya ge\u00e7ilmi\u015ftir.Bu yeni d\u00f6nemin en kritik ba\u015fl\u0131klar\u0131ndan biri, ba\u011flant\u0131sall\u0131k projeleridir.T\u00fcrkiye, Azerbaycan, G\u00fcrcistan ve ileride Ermenistan\u2019\u0131n i\u015ftirakiyle hayata ge\u00e7irilecek yeni projeler, mevcut projelerle birlikte, G\u00fcney Kafkasya \u00fczerinden Orta Asya\u2019dan Avrupa\u2019ya uzanan kesintisiz bir ticaret ve ula\u015f\u0131m hatt\u0131n\u0131n omurgas\u0131n\u0131 olu\u015fturarak b\u00f6lgenin lojistik haritas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirecek stratejik bir ad\u0131md\u0131r. Bu geli\u015fmeler, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ekonomik entegrasyonunu h\u0131zland\u0131racak ve b\u00f6lgesel refah\u0131 art\u0131racakt\u0131r.B\u00f6ylesi bir jeopolitik tabloda T\u00fcrkiye ile Azerbaycan aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin mahiyetini do\u011fru tan\u0131mlamak b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u201cKarde\u015flik hukuku\u201d olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlay\u0131\u015f, sadece ortak \u00e7\u0131karlara dayal\u0131 bir i\u015f birli\u011fi de\u011fil; ortak tarih, k\u00fclt\u00fcr, ac\u0131lar ve zaferler \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015f bir irade birli\u011fidir.Karde\u015flik hukuku, bug\u00fcn sadece askeri alanda de\u011fil; enerji g\u00fcvenli\u011finden savunma sanayiine, ula\u015ft\u0131rmadan k\u00fclt\u00fcrel etkile\u015fime kadar geni\u015f bir alanda g\u00fc\u00e7l\u00fc i\u015f birliklerini ifade etmektedir. Karaba\u011f zaferi karde\u015flik hukukunu sahada somutla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f; \u015eu\u015fa Beyannamesi ile birlikte ili\u015fkilerimiz hukuken tescillenmi\u015f, kurumsalla\u015fm\u0131\u015f ve b\u00f6lgesel d\u00fczen kurucu bir ittifak modeline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.”T\u00fcrkiye ve Azerbaycan i\u015f birli\u011fi G\u00fcney Kafkasya\u2019n\u0131n gelece\u011fini nas\u0131l \u015fekillendiriyor? G\u00fcney Kafkasya\u2019da kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131n tesis edilmesi i\u00e7in hangi temel ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131 gerekiyor? B\u00f6lge i\u00e7in \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz vizyon nedir?”G\u00fcney Kafkasya\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan yeni tabloyu de\u011ferlendirirken meseleyi sadece bir sava\u015f\u0131n sonucu olarak g\u00f6rmek do\u011fru de\u011fildir. Karaba\u011f Zaferi ile olu\u015fan yeni d\u00f6nemde mesele, gelece\u011fin bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve ortak refah\u0131n\u0131 in\u015fa edebilmektir.T\u00fcrkiye ile Azerbaycan aras\u0131ndaki i\u015f birli\u011fi, yeni d\u00f6nemin kurucu unsurlar\u0131ndan biridir. \u015eu\u015fa Beyannamesi ile iki \u00fclke aras\u0131ndaki dayan\u0131\u015fmay\u0131 askeri, siyasi ve ekonomik alanlarda derin bir entegrasyona d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek, b\u00f6lgesel dengeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeni bir g\u00fcvenlik ve istikrar zemini olu\u015fturmu\u015f durumday\u0131z.B\u00f6lgeyi rekabet ve \u00e7at\u0131\u015fma alan\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kararak, i\u015f birli\u011fi, entegrasyon ve ortak kalk\u0131nma \u00fcreten bir havzaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek istiyoruz. Bu anlay\u0131\u015f, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 2040 Vizyonu ile de uyumlu bir \u015fekilde, t\u00fcm kurumsal yap\u0131lar\u0131 kapsayan bir b\u00f6lgesel mimariyi hedeflemektedir. B\u00f6lgede kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131n tesis edilmesinin yolu, t\u00fcm b\u00f6lge \u00fclkelerinin ortak bir irade olu\u015fturmas\u0131ndan ge\u00e7mektedir.Elbette kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131n tesisi i\u00e7in somut ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Azerbaycan ile Ermenistan aras\u0131nda egemenlik ve toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne sayg\u0131 temelinde kapsaml\u0131 bir bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131, s\u0131n\u0131rlar\u0131n netle\u015ftirilmesi ve ula\u015ft\u0131rma hatlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 bu s\u00fcrecin temel ta\u015flar\u0131d\u0131r.B\u00f6lgedeki normalle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerinin ilerletilmesi, Karaba\u011f\u2019da yeniden imar ve ekonomik entegrasyonun sa\u011flanmas\u0131 ve bar\u0131\u015f s\u00fcrecini baltalamaya y\u00f6nelik tahriklere kar\u015f\u0131 ortak bir duru\u015f sergilenmesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.Azerbaycan ve Ermenistan aras\u0131nda nihai bar\u0131\u015f y\u00f6n\u00fcnde kat edilen mesafeden memnuniyet duyuyor, kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131na ula\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 temenni ediyoruz. T\u00fcrkiye-Ermenistan normalle\u015fme s\u00fcreci bu geli\u015fmelere paralel \u015fekilde ilerlemeye devam edecektir.”T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 son y\u0131llarda siyasi, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel alanlarda daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir akt\u00f6r haline geliyor. Bu yap\u0131n\u0131n gelecekte daha kurumsal ve etkili bir uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7 haline gelmesi i\u00e7in hangi ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?”T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131\u2019n\u0131n son y\u0131llarda ortaya koydu\u011fu geli\u015fim, bu yap\u0131n\u0131n ortak gelecek in\u015fa etme iradesinin kurumsal bir ifadesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6stermektedir. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde as\u0131l hedef, TDT\u2019yi k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte etkin ve sonu\u00e7 \u00fcreten bir uluslararas\u0131 organizasyon haline getirebilmektir.D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn en \u00f6nemli dayana\u011f\u0131, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 2040 Vizyonu\u2019dur. Vizyonun hayata ge\u00e7mesi, haz\u0131rlanan strateji belgelerinin kararl\u0131l\u0131kla uygulanmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, Te\u015fkilat\u0131n uluslararas\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc art\u0131rmak amac\u0131yla geli\u015ftirilen TDT+ mekanizmas\u0131n\u0131n etkin \u015fekilde i\u015fletilmesi ve k\u00fcresel akt\u00f6rlerle dengeli ili\u015fkilerin g\u00fc\u00e7lendirilmesi \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.Kurumsal kapasitenin g\u00fc\u00e7lendirilmesi bir di\u011fer temel ba\u015fl\u0131kt\u0131r. Sekretaryan\u0131n daha etkin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, \u00f6zellikle mali ve teknik alanlarda uzmanla\u015fman\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve Aksakallar Konseyi gibi tecr\u00fcbe odakl\u0131 yap\u0131lar\u0131n daha aktif kullan\u0131lmas\u0131, Te\u015fkilat\u0131n kurumsal kapasitesini art\u0131racakt\u0131r.Ekonomik alanda ise daha somut ad\u0131mlar at\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. T\u00fcrk Yat\u0131r\u0131m Fonu\u2019nun daha etkin hale getirilmesi ortak projelerin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acak, ticari engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve ula\u015ft\u0131rma anla\u015fmalar\u0131n\u0131n hayata ge\u00e7irilmesiyle b\u00f6lge i\u00e7i ekonomik etkile\u015fim g\u00fc\u00e7lenecektir.T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131 fiziksel olarak birbirine ba\u011flayacak ve b\u00f6lgeyi k\u00fcresel ticaretin \u00f6nemli hatlar\u0131ndan biri haline getirecek projeler \u00e7ok kritiktir. Ula\u015ft\u0131rma, g\u00fcmr\u00fck ve dijital alanlarda geli\u015ftirilecek ortak modeller, b\u00f6lgesel uyumu ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131racakt\u0131r.G\u00fcvenlik ve siyasi i\u015f birli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeni bir anlay\u0131\u015f geli\u015fmektedir. T\u00fcrkiye ile Azerbaycan aras\u0131nda imzalanan \u015eu\u015fa Beyannamesi, daha geni\u015f bir co\u011frafyada uygulanabilecek bir dayan\u0131\u015fma modelinin ilk \u00f6rne\u011fi olarak g\u00f6r\u00fclmelidir. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n zamanla te\u015fkilat\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcne yay\u0131lmas\u0131, ortak bir g\u00fcvenlik perspektifinin olu\u015fmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.Sosyo-k\u00fclt\u00fcrel b\u00fct\u00fcnle\u015fme, bu s\u00fcrecin en temel dayanaklar\u0131ndan bir di\u011feridir. Ortak tarih bilincinin korunmas\u0131, e\u011fitim alan\u0131nda i\u015f birli\u011finin art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flar\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi TDT\u2019nin sa\u011flam temeller \u00fczerinde y\u00fckselmesini sa\u011flayacakt\u0131r.Liderler, parlamentolar ve halklar\u0131n irade ve kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc m\u00fcddet\u00e7e, Te\u015fkilat b\u00f6lgesel i\u015f birli\u011fi zemini olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7erek; k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte y\u00f6n verici bir g\u00fc\u00e7 merkezi haline mutlaka gelecektir.”T\u00fcrkiye, d\u0131\u015f politikas\u0131nda bar\u0131\u015f\u0131, diplomasiyi ve b\u00f6lgesel istikrar\u0131 esas alan bir \u00e7izgi izlemektedir. Bu \u00e7er\u00e7evede, \u0130ran ile ya\u015fanabilecek olas\u0131 bir gerilimde T\u00fcrkiye\u2019nin herhangi bir askeri \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n taraf\u0131 olmaktan uzak durarak bar\u0131\u015f\u0131n korunmas\u0131 ve diplomatik \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi y\u00f6n\u00fcndeki yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?”T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131, bar\u0131\u015f\u0131, istikrar\u0131, diplomasiyi ve m\u00fczakereyi esas alan bir anlay\u0131\u015f \u00fczerine kuruludur. Biz gerilimleri d\u00fc\u015f\u00fcren, diyalo\u011fu g\u00fc\u00e7lendiren ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc \u00f6nceleyen bir yakla\u015f\u0131m\u0131n temsilcisiyiz.T\u00fcrk devlet gelene\u011fi, y\u00fczy\u0131llar boyunca sadece askeri kudretiyle de\u011fil; akl\u0131, feraseti ve diplomasiyi \u00f6nceleyen yakla\u015f\u0131m\u0131yla varl\u0131k g\u00f6stermi\u015ftir. G\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131na ra\u011fmen g\u00fcc\u00fcn\u00fc hoyrat\u00e7a kullanan de\u011fil; gerekti\u011finde cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyan, ancak her zaman s\u00f6z\u00fcn, m\u00fczakerenin ve adil \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn pe\u015finde olan bir anlay\u0131\u015f\u0131 temsil etmi\u015ftir.Bug\u00fcn de ayn\u0131 devlet akl\u0131yla hareket eden T\u00fcrkiye, diplomasiyi merkeze alan yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 kararl\u0131l\u0131kla s\u00fcrd\u00fcrecek; g\u00fcc\u00fcn\u00fc bar\u0131\u015f\u0131 tesis etmek i\u00e7in kullanan bir \u00fclke olmaya devam edecektir.Bu \u00e7er\u00e7evede, b\u00f6lgemizdeki t\u00fcm meselelerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde esas yolun diplomasi ve m\u00fczakere oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Nitekim ABD ve \u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a sald\u0131rarak ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 ve \u0130ran\u2019\u0131n da baz\u0131 b\u00f6lge \u00fclkelerine sald\u0131rmas\u0131yla devam ettirdi\u011fi sava\u015fta g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, \u00e7at\u0131\u015fmalar t\u00fcm b\u00f6lgeyi i\u00e7ine \u00e7eken bir istikrars\u0131zl\u0131k dalgas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fme riski ta\u015f\u0131maktad\u0131r. B\u00f6ylesi bir durumda T\u00fcrkiye, \u00fczerine d\u00fc\u015fen sorumlulu\u011fu yerine getirmi\u015f, krizin daha b\u00fcy\u00fck bir felakete d\u00f6n\u00fc\u015fmemesi ad\u0131na yo\u011fun bir diplomatik \u00e7aba ortaya koymu\u015ftur.B\u00f6lgemizde ya\u015fanabilecek her t\u00fcrl\u00fc gerilimin, \u00f6zellikle \u0130ran gibi kom\u015fu ve \u00f6nemli bir devletle ortaya \u00e7\u0131kabilecek ihtilaflar\u0131n asker\u00ee y\u00f6ntemlerle de\u011fil; diyalog ve diplomasi yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gerekti\u011fine inan\u0131yoruz. Ba\u015fta Pakistan olmak \u00fczere b\u00f6lgesel akt\u00f6rlerin arabuluculuk veya kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k \u00e7abalar\u0131n\u0131 destekliyoruz.Unutmamak gerekir ki, bu co\u011frafyada \u00e7\u0131kacak her gerilim, her sava\u015f geni\u015f bir havzay\u0131 etkileyen sonu\u00e7lar do\u011furmaktad\u0131r. Bu nedenle kal\u0131c\u0131 istikrar\u0131n yolu, uluslararas\u0131 hukuk zemininde, egemenlik haklar\u0131na sayg\u0131 temelinde ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcven in\u015fa edilerek ilerlemekten ge\u00e7mektedir.”KAYNAK: HABER7<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi (TBMM) Ba\u015fkan\u0131 Numan Kurtulmu\u015f, Azerbaycan Telegraf Haber Ajans\u0131n\u0131n sorular\u0131n\u0131 yan\u0131tlayarak, T\u00fcrkiye-Azerbaycan ili\u015fkileri, ter\u00f6rle m\u00fccadele, G\u00fcney Kafkasya’daki bar\u0131\u015f s\u00fcreci ve b\u00f6lgesel krizlere ili\u015fkin \u00f6nemli de\u011ferlendirmelerde bulundu.TBMM Ba\u015fkan\u0131 Kurtulmu\u015f, Azerbaycan Telegraf Haber Ajans\u0131n\u0131n sorular\u0131na \u015fu yan\u0131tlar\u0131 verdi:T\u00fcrkiye ile Azerbaycan aras\u0131ndaki ili\u015fkiler bug\u00fcn stratejik m\u00fcttefiklik d\u00fczeyine ula\u015fm\u0131\u015f durumdad\u0131r. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde bu ili\u015fkilerin siyasi, ekonomik […]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":50977,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[398,171,116,258],"class_list":["post-50976","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-politika","tag-azerbaycan","tag-numan-kurtulmus","tag-siyaset-haberleri","tag-trkiye"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/daktilock.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/50976","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/daktilock.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/daktilock.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/daktilock.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=50976"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/daktilock.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/50976\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50978,"href":"https:\/\/daktilock.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/50976\/revisions\/50978"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/daktilock.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/50977"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/daktilock.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=50976"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/daktilock.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=50976"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/daktilock.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=50976"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}